İhracatçıların CBAM Hakkında Bilmesi Gerekenler: Verileriniz Artık Fiyatınızı Etkiliyor

AB dışı bir üretici için CBAM artık sadece ithalatçının doldurduğu bir form değil. Üretim verileriniz, ürünlerinize eklenen karbon maliyetini, AB müşterinizin güvenini ve giderek artan şekilde tedarik zincirindeki konumunuzu etkiliyor.

CBAM sertifikalarını beyan etme ve teslim etme yasal yükümlülüğü yetkili AB ithalatçısına ait. Ancak ithalatçı, ihracatçı olmadan güvenilir tesis düzeyinde emisyon verisi üretemez. Bu durum, Avrupa'daki bir düzenleyici yükümlülüğü fabrika kapısında ticari bir gerekliliğe dönüştürüyor.

İki veri yolu, çok farklı iki ticari sonuç

Bir AB alıcısının, ithal ettiği mallar için gömülü emisyon verisine ihtiyacı var. Pratikte iki yol var: tesisten doğrulanmış gerçek veri, ya da güvenilir gerçek veri bulunmadığında Avrupa Komisyonu'nun belirlediği varsayılan değerler.

Varsayılan değerler nötr bir kısayol değil. Kesin kurallar altında, ilgili ürün grupları için geçerli ek oran 2026'da yüzde 10'dan 2027'de yüzde 20'ye, 2028'den itibaren de yüzde 30'a yükseliyor. Sistem, eksik kanıtı pahalı hale getirmek üzere tasarlandı.

Ürününüzün gerçekte ne kadar emisyon yaydığını gösteremezseniz, müşteriniz düzenlemenin varsaydığı emisyon için ödeme yapmak zorunda kalabilir.

Alıcının sorusu değişti

Yıllarca satın alma görüşmeleri fiyat, kalite ve teslimat üzerine odaklandı. CBAM, dördüncü bir tedarik ölçütü ekliyor: doğrulanmış gömülü emisyon. İki tedarikçi aynı ürünü aynı fabrika çıkış fiyatıyla sunabilir, ancak AB ithalatçısı için farklı bir teslim maliyeti yaratabilir.

Bu fark, AB ETS ücretsiz tahsisatlarının kademeli olarak kaldırılmasıyla CBAM'ın finansal yükümlülüğü arttıkça daha da önem kazanıyor. Tedarikçisinin verisine güvenemeyen bir alıcı, daha fazla maliyet belirsizliği, daha fazla iç iş yükü ve doğrulama sırasında daha fazla risk ile karşı karşıya kalır.

İhracatçıların sağlayabilmesi gerekenler

Kullanışlı bir CBAM veri paketi, belirli tesise, üretim rotasına, raporlama dönemine ve tedarik edilen mallara bağlı olmalı. Genel bir sürdürülebilirlik raporu veya şirket genelindeki karbon ayak izi yeterli değil.

1. 1.

   Doğru ürün kapsamı

   GTİP kodlarını ve ihraç edilen malların CBAM kapsamına girip girmediğini teyit edin. Ürün sınıflandırması sağlam olmadan emisyon hesaplamalarına başlamayın.

2. 2.

   Tesis sınırları

   Malların nerede üretildiğini, hangi süreçlerin tesise ait olduğunu ve hangi girdilerin gömülü emisyona katkıda bulunduğunu belirleyin.

3. 3.

   İzlenebilir faaliyet verisi

   Enerji, yakıt, malzeme ve üretim kayıtlarını raporlama dönemine ve üretim sürecine bağlı tutun. Kanıt izi olmayan nihai bir rakam ciddi bir incelemeden geçemez.

4. 4.

   Belgelenmiş bir hesaplama yöntemi

   Geçerli AB yöntemini tutarlı şekilde kullanın. Varsayımları, dönüşümleri, emisyon faktörlerini ve tahsis kararlarını, başka bir yetkin kişinin sonucu tekrar üretebileceği şekilde kaydedin.

5. 5.

   Doğrulamaya hazır kanıt

   Doğrulayıcı gelmeden önce kaynak belgeleri, sorumlulukları ve kontrolleri hazırlayın. Doğrulama, çalışan bir sistemi test etmeli, son dakika kayıt arayışına neden olmamalı.

Önlenebilir maliyet yaratan hatalar

• Ürün ve tesis düzeyinde veri yerine kurumsal karbon ayak izi göndermek.
• Emisyonları sahibi, kontrolü ve güncelleme döngüsü olmayan bir hesap tablosunda bir kez hesaplamak.
• Girdi malzemelerini ve üst tedarikçilerden gereken veriyi göz ardı etmek.
• Sevkiyat zaten hazırlanırken AB müşterisinin bilgi talep etmesini beklemek.
• Doğrulamayı sürece işlenmiş kanıt kalitesi yerine sonda atılan bir imza olarak görmek.

CBAM'ı bir müşteri gerekliliği olarak ele alın

Pratik çözüm daha fazla evrak üretmek değil. Sayaçtan ve üretim kaydından ürün hesaplamasına, yönetim gözden geçirmesine ve alıcıyla paylaşılan doğrulanmış veriye uzanan tek güvenilir bir zincir kurmak.

En önemli ürünlerle ve AB müşterileriyle başlayın. Üretim, enerji, satın alma, finans ve satış genelindeki veri sahiplerini haritalayın. Sonucun kanıta kadar izlenip izlenemeyeceğini test edin. Ardından boşlukları müşteri, doğrulayıcı ya da yetkili otorite bulmadan önce kapatın.

Emisyonlarını net şekilde açıklayabilen ihracatçı, alıcıya değerli bir şey sunar: anlaşılabilir, savunulabilir ve planlanabilir bir maliyet.

Pratik bir ilk adım

Bir ürün ailesi ve bir üretim tesisi seçin. GTİP kodunu teyit edin, üretim rotasını haritalayın, ilgili enerji ve girdi verisini belirleyin ve bir doğrulamaya hazırlık incelemesi yapın. Bu küçük pilot, mevcut kayıtlarınızın yeterli olup olmadığını ve gerçek işin nerede olduğunu gösterecek.

Fikriye Seda Atabek

Fikriye Seda Atabek, wis.dom|bridge™ bünyesinde Türkiye Ortağı ve Ülke Müdürü olarak görev yapmaktadır. Üreticiler ve ihracatçılarla karbon muhasebesi, doğrulamaya hazırlık ve pratik CBAM uygulaması konularında çalışmaktadır.