Chỉ Còn Hai Mươi Ngày Đến Khi CBAM Có Hiệu Lực: Bosnia & Herzegovina Đã Sẵn Sàng Chưa?

Chỉ còn hai mươi ngày nữa là Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) sẽ được áp dụng đầy đủ tại Bosnia và Herzegovina. Dù ngành công nghiệp trong nước chưa hoàn toàn sẵn sàng, điều này không miễn trừ họ khỏi việc tuân thủ đầy đủ các quy định, bao gồm cả nghĩa vụ tài chính mua chứng chỉ CBAM để bù đắp lượng khí thải CO₂ thực tế.

Ai Đã Lên Tiếng?

Trong chương trình "Novi dan" trên đài truyền hình N1, ông Alija Damadžić, chuyên gia tư vấn lĩnh vực năng lượng, và ông Mirsad Jašarspahić, Phó Chủ tịch Phòng Thương mại Liên bang Bosnia và Herzegovina, đã thảo luận về mức độ sẵn sàng của BiH trước CBAM và những hậu quả tiềm tàng đối với các ngành năng lượng và công nghiệp trong nước.

CBAM Là Gì và Vì Sao Quan Trọng?

Theo giải thích của ông Jašarspahić, Liên minh châu Âu đã thông qua một cơ chế từ năm 2005 nhằm đánh thuế các sản phẩm từ những cơ sở sản xuất gây ô nhiễm môi trường. Nguồn thu này được thu gom và đầu tư vào hiệu quả năng lượng cũng như các nguồn năng lượng tái tạo tại các nước EU.

"Để bảo vệ nền sản xuất của mình và ngăn chặn việc di dời các cơ sở sản xuất từ Đức, Pháp và Ý sang Bosnia và Herzegovina, Montenegro, Serbia hay Bắc Macedonia, Liên minh châu Âu đã đưa ra CBAM. Về bản chất, CBAM là một loại thuế đánh vào lượng khí thải CO₂, và loại thuế này làm tăng giá của các sản phẩm được đưa vào thị trường EU."

Ngành Nào Chịu Ảnh Hưởng Nhiều Nhất?

Giai đoạn đầu tiên bao trùm các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng: sản xuất điện, thép, nhôm, phân bón và hydro. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng mối lo ngại lớn hơn nằm ở giai đoạn thứ hai, khi phạm vi áp dụng sẽ mở rộng sang các ngành kim loại khác, sản xuất đồ nội thất, ngành dệt may và các lĩnh vực khác vốn là trụ cột của nền kinh tế hướng đến xuất khẩu của BiH.

Những ngành công nghiệp này chính là xương sống của hoạt động xuất khẩu BiH và tạo việc làm cho một lượng lớn lao động. Khi các ngành này mất đi sức cạnh tranh trên thị trường châu Âu, hậu quả sẽ lan tỏa khắp toàn bộ chuỗi, từ nhà cung cấp nguyên liệu thô đến các công ty vận tải.

"Khi các doanh nghiệp này không còn cạnh tranh được trong chuỗi cung ứng toàn cầu vì lý do đó, một vấn đề sẽ nảy sinh và lan rộng sang các bên khác theo hiệu ứng domino."

Chúng Ta Đã Quá Muộn Chưa?

Ông Alija Damadžić đã làm rõ một điểm quan trọng: CBAM được áp dụng đối với các công ty trong EU nhập khẩu hàng hóa phát thải carbon cao. BiH không thể coi là "chậm trễ" với CBAM, vì đây là một quy định liên quan đến EU.

"Điều chúng ta thực sự chậm trễ là việc thiết lập EU ETS, tức là một hệ thống đánh thuế khí thải cấp quốc gia. Bằng cách thiết lập một hệ thống thuế nội địa, mọi khoản thuế và phí đánh vào ngành công nghiệp phát thải carbon cao sẽ được giữ lại trong nước và có thể được chi tiêu thông qua một quỹ hỗ trợ quá trình khử carbon của các ngành này."

Bế Tắc Chính Trị

Ông Jašarspahić tiết lộ rằng thông qua dự án "EU for Energy", một lộ trình thiết lập hệ thống giao dịch khí thải hài hòa đã được xây dựng. Một nhóm công tác đã soạn thảo đề xuất, tuy nhiên:

"Chính phủ Liên bang và Khu vực Brčko đã nhanh chóng phản hồi và đưa ra ý kiến tích cực. Chính phủ Republika Srpska lại đưa vấn đề này ra thảo luận tại phiên họp tháng Hai năm nay và từ chối gửi đề xuất lên Hội đồng Bộ trưởng, với lý do rằng điều này thể hiện sự chuyển giao quyền hạn và không phù hợp với Hiến pháp."

Điều đáng lo ngại hơn là, theo ông Jašarspahić, các doanh nghiệp tại Republika Srpska thậm chí không hề biết về quyết định này của chính quyền mình, một quyết định ảnh hưởng trực tiếp đến sức cạnh tranh của họ.

Hậu Quả Về Tài Chính

Các chuyên gia đã đưa ra những ước tính cụ thể về tác động tài chính. Đối với điện năng, mức tăng dự kiến khoảng 70 euro mỗi MWh, nghĩa là xuất khẩu điện từ BiH sẽ không còn cạnh tranh được trên thị trường châu Âu. Tổng thiệt hại ước tính cho toàn bộ BiH vào khoảng 300 triệu KM mỗi năm, một con số phản ánh tác động kinh tế vĩ mô đáng kể.

Điều đặc biệt đáng lo ngại là mỗi hợp đồng bị mất trong chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ trực tiếp dẫn đến mất việc làm. Những doanh nghiệp đã dày công xây dựng vị thế trên thị trường châu Âu suốt nhiều năm nay phải đối mặt với thực tế rằng sản phẩm của họ trở nên quá đắt đỏ đối với người mua tại EU.

"Chúng ta, những người dân, đang được hưởng giá điện trợ giá. Điều bù đắp cho mức giá đó chính là xuất khẩu. Nếu chúng ta mất đi xuất khẩu vì giá tăng gấp đôi, thì chỉ có người dân là người gánh chịu."

Hiệu Ứng Dây Chuyền Trong Toàn Ngành

Ông Damadžić giải thích CBAM cũng gián tiếp ảnh hưởng đến toàn bộ ngành công nghiệp như thế nào:

"Tôi có thể lấy ngành PVC làm ví dụ. Nếu một thanh khung sắt được lắp vào cửa sổ PVC đã bị đánh thuế ở đâu đó trong EU, hoặc được nhập khẩu từ một quốc gia rồi đưa trở lại BiH, điều đó sẽ làm tăng giá toàn bộ sản phẩm. Trong chuỗi đó, luôn luôn sẽ có một khoản thuế carbon nào đó được tính vào sản phẩm cuối cùng."

Đâu Là Cơ Hội?

Bất chấp những thách thức, các chuyên gia vẫn nhìn thấy cơ hội cho BiH. Đất nước này vốn có nguồn nước và các nguồn năng lượng tái tạo dồi dào, cùng với rừng và sinh khối (gỗ, dăm gỗ, viên nén) là tiềm năng đáng kể cho việc khử carbon trong các quy trình sản xuất.

Nếu BiH thiết lập được một hệ thống ETS riêng, hài hòa với EU, các doanh nghiệp trong nước thậm chí có thể trở nên cạnh tranh hơn cả doanh nghiệp EU. Để so sánh, trong mười năm qua, hệ thống giao dịch khí thải của EU đã thu về hơn 170 tỷ euro, và nguồn quỹ này đã được tái đầu tư vào ngành công nghiệp thông qua các dự án hiệu quả năng lượng và năng lượng tái tạo. BiH có thể đi theo con đường tương tự, nhưng chỉ khi các bế tắc chính trị được tháo gỡ.

Doanh Nghiệp Có Thể Làm Gì?

Phòng Thương mại FBiH đã có những bước đi cụ thể để hỗ trợ doanh nghiệp. Các buổi đào tạo đã được tổ chức để giúp doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ báo cáo CBAM, và Phòng Thương mại liên tục quy tụ các thành viên và gây áp lực lên các cơ quan liên quan để thiết lập hệ thống EU ETS. Hệ thống này đã được đưa vào kế hoạch năng lượng và khí hậu quốc gia, mặc dù văn bản đó vẫn chưa được thông qua ở cấp nhà nước.

"Doanh nghiệp đã sẵn sàng. Sáng kiến này xuất phát từ chính cộng đồng doanh nghiệp. Bốn năm trước, chúng tôi đã bắt đầu tổ chức các buổi hội thảo để đào tạo doanh nghiệp cách chuẩn bị báo cáo. Chính nhà nước mới là bên chậm trễ."

Hôm Nay Bạn Có Thể Làm Gì?

Bất kể tình trạng bế tắc chính trị ở cấp nhà nước, doanh nghiệp không cần phải chờ đợi. Một cách tiếp cận chủ động đối với việc tuân thủ CBAM mang lại những lợi thế cụ thể:

• Lập bản đồ khí thải: Xác định tất cả các nguồn phát thải CO₂ trong quy trình sản xuất của bạn và thiết lập hệ thống đo lường
• Đào tạo đội ngũ: Đảm bảo nhân viên của bạn hiểu rõ các yêu cầu và quy trình báo cáo của CBAM
• Lập hồ sơ tài liệu: Chuẩn bị các tài liệu cần thiết cho khách hàng và đối tác EU của bạn
• Hiệu quả năng lượng: Đầu tư vào các biện pháp giúp giảm dấu chân carbon và hạ chi phí về lâu dài
• Hỗ trợ chuyên môn: Hợp tác với các chuyên gia tư vấn CBAM được chứng nhận, am hiểu đặc thù ngành công nghiệp BiH

Những doanh nghiệp chuẩn bị sớm không chỉ tránh được các khoản phạt và mất thị phần, mà còn định vị mình là đối tác đáng tin cậy trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Và để làm được điều đó, bạn cần một đối tác am hiểu cả bối cảnh địa phương lẫn các yêu cầu của châu Âu.